Tercih döneminde herkesin dilinde aynı kelimeler dolaşır: taban puan, kontenjan, boş kontenjan. Bu kavramları tam olarak anlamadan tercih listesi kurmak, haritasız yolculuk yapmak gibidir. Bu yazıda tüm temel kavramları kısa ve net biçimde açıklıyoruz.
Taban Puan Nedir?
Taban puan, bir bölüme bir önceki yıl yerleşen öğrencilerin en düşük puanıdır. Başka bir deyişle: o bölüme yerleşmek için minimum eşik.
Örneğin bir bölümün taban puanı 380 ise, geçen yıl 380 puan yapan öğrenci o bölüme son sırayla yerleşmiştir.
Önemli: Taban puan yıllara göre değişir. Bir bölüme ilgi artarsa taban puan yükselir; azalırsa düşer. Geçen yılın taban puanı bu yılın garantisi değildir.
Tavan Puan Nedir?
Tavan puan, aynı bölüme yerleşen öğrencilerin en yüksek puanıdır. Bir bölümün taban ve tavan puanı arasındaki fark geniş ise, o bölüme giren öğrenci profili çok çeşitlidir. Fark darsa, bölüm belirli bir puan bandına hitap ediyordur.
Tavan puana bakarak o bölümü tercih eden en iyi öğrencilerin profilini anlayabilirsiniz.
Kontenjan Nedir?
Kontenjan, bir bölümün o yıl kaç öğrenci alacağını gösterir. Bir bölümün kontenjanı 30 ise, o bölüme yerleştirme sonucunda en fazla 30 öğrenci kabul edilir.
Kontenjan türleri:
Genel kontenjan: Herkese açık olan standart kontenjan.
Burslu kontenjan: Vakıf üniversitelerinde %100, %75, %50 gibi burs oranlarıyla ayrı ayrı listelenir. Burslu kontenjana yerleşmek için genellikle daha yüksek sıralama gerekir ve bu kontenjanlar için ayrı tercih yapılır.
Özel kontenjan: Yurt dışı vatandaşları, engelli adaylar, şehit yakınları gibi belirli gruplara ayrılan yerler.
Boş Kontenjan Nedir?
Yerleştirme sonuçları açıklandıktan sonra bazı bölümlerde dolmayan yerler kalabilir. Bu yerler "boş kontenjan" olarak ek yerleştirme (ek tercih) dönemine aktarılır. Boş kontenjan kalan bölümler genellikle puan beklentisi düşük veya talep az olan yerlerdir; ancak zaman zaman iyi üniversitelerde de boş kontenjan oluşabilir.
Başarı Sıralaması vs. Puan
Yerleştirmede kritik olan puanınız değil, o puan türündeki başarı sıralamanızdır. İki öğrencinin puanı eşit olsa bile sıraları farklı olabilir; sırası iyi olan tercih avantajı kazanır.
Tercih robotlarında ve geçmiş yıl verilerinde mutlaka sıralama bazlı karşılaştırma yapın — puan bazlı karşılaştırma yanıltıcı olabilir.
Nasıl Kullanılır?
Tercih listesi hazırlarken şu adımı izleyin: sıralamanızı öğrenin, geçen yılın sıralama eşiklerini (taban sıralama) bulun, ve kendinizi bu eşiğin neresinde konumlandırdığınıza göre tercihleri güvenli / hedef / riskli olarak sınıflandırın. Bu stratejiyi YKS Tercih Listesi Nasıl Hazırlanır? yazımızda adım adım ele aldık. Tercih robotunu nasıl kullanacağınızı merak ediyorsanız Tercih Robotu Nasıl Kullanılır? yazısına bakabilirsiniz.
Adana'da tercih danışmanlığı için ücretsiz görüşme talep edebilirsiniz.
Taban Puan Neden Yanıltıcı? Bir Örnek
Kavramların en kritik olanı bu, o yüzden somutlaştıralım.
Diyelim bir bölümün 2025 taban puanı 420. Sen 2026'da 425 aldın. "Geçtim" diye düşünmek
doğal ama yanlış olabilir.
Sebebi şu: puan, o yılki sınavın zorluğuna göre kayıyor. Sınav kolay geçtiyse herkesin
puanı yükseliyor ve 425 puan, geçen yılın 425'inden daha kötü bir sıralamaya karşılık
gelebiliyor.
Aynı puan, farklı sıralama. Bu yüzden ölçü sıralamadır, puan yalnızca göstergedir.
Taban Sıralama Nasıl Bulunur?
YÖK Atlas'ta her programın "son yerleşen" verisi bulunuyor ve orada hem taban puan hem
taban başarı sırası yazıyor. Karşılaştırmayı başarı sırası satırı üzerinden yapmak
gerekiyor.
Adım adım:
- 1YÖK Atlas'ta programı aç
- 2"Son Yerleşenin Başarı Sırası" değerini not et
- 3Kendi başarı sıralamanla karşılaştır
- 4Kontenjan değişimini kontrol et ve tahminini ona göre esnet
Kontenjan Değişimi Sıralamayı Nasıl Etkiler?
Kontenjan bilgisi her yıl ÖSYM kılavuzunda yayımlanıyor ve geçen yılkiyle karşılaştırılabiliyor.
2026'daki kontenjan değişikliklerini
yazısında ele aldık.
Doluluk Oranı: Az Bilinen Ama Önemli Veri
YÖK Atlas'ta her programın doluluk oranı da yazıyor. Bu veri iki şey söylüyor:
- %100 dolu program: talep kontenjandan fazla. Taban sıralama gerçek bir eşik.
- %100'ün altında dolmuş program: talep kontenjanı doldurmamış. Taban sıralama
"buraya kadar başvuran vardı" demek, "buradan sonrası giremez" demek değil. Bu tür
programlarda sıralaman taban sıralamanın gerisinde olsa bile şansın var.
Sürekli boş kalan programlar, ek yerleştirmede de karşına çıkıyor.
Burslu Kontenjanda Sıralama Farkı
Vakıf üniversitelerinde aynı bölümün burs oranına göre ayrı kontenjanları ve **ayrı taban
sıralamaları** var:
Bunların her biri ayrı program kodu taşıyor. "%100 burslu" için tercih yazmak, %50
burslu kontenjana yerleştirmiyor. İkisini de istiyorsan ikisini de ayrı ayrı yazman
gerekiyor.
Ek Yerleştirme: Boş Kontenjan Nereye Gidiyor?
Ana yerleştirmeden sonra dolmayan kontenjanlar ek yerleştirmeye aktarılıyor. Ek
yerleştirmede iki şey değişiyor:
- Taban sıralama genellikle geriliyor — çünkü ilk tercihte yerleşenler çıkmış oluyor
- Seçenek daralıyor — popüler programlar zaten dolmuş oluyor
Ek yerleştirme, ana yerleştirmede yerleşemeyen ya da yerleştiği yeri istemeyen adaylar
için gerçek bir ikinci şans. Ama ana yerleştirmede iyi bir listeyle yerleşmenin yerini
tutmuyor. Ayrıntısı için
YKS Ek Tercih ve Ek Yerleştirme Nedir
yazısına bakabilirsiniz.
Sık Karıştırılan Kavramlar
Son satır önemli: başarı sırası şartı ile taban sıralama aynı şey değil. Şart, o
sıralamanın gerisindeki adayın o programı tercih edememesi anlamına geliyor; kılavuzda
program notlarında belirtiliyor.