Kısa cevap: OYSS (Ortak Yazılı Sınav Sistemi), MEB'in 2026-2027 eğitim öğretim yılında birinci dönem birinci yazılılardan itibaren kullanmaya başladığı yeni yazılı sınav düzenidir. Ortaokulda 5, 6 ve 7. sınıflar, lisede 9, 10 ve 11. sınıflar kapsamda; 12. sınıf, yayımlanan haber ve duyuru metinlerinde geçmiyor. Sınavın özü şu: soruların bir kısmını öğretmen yazıyor, kalanı MEB'in soru havuzundan geliyor ve öğrenci her sorudan aldığı puanla "hangi kazanımda güçlüyüm, hangisinde zayıfım" geri bildirimi alıyor. Aşağıdaki tablo öğrenci ve veli için en önemli noktaları topluyor.
İki Katman Var: Okul Ortak Sınavı ve Ülke Geneli Ortak Sınav
İnsanların en çok karıştırdığı nokta bu. Haberlerde "ortak yazılı" diye anılan iki ayrı şey var.
MEB'in duyurusuna göre ülke geneli sınavlarda öğrencilerin toplu listesi yayımlanmayacak, okullar ve sınıflar arasında karşılaştırmalı veri oluşturulmayacak. Amaç sıralama değil; öğrenme eksiğini görmek.
Bir uyarı yapayım: hangi sınıfın hangi gün hangi derse gireceği konusunda kaynaklar arasında ayrıntı farkı var. MEB'in kendi duyurusu 6. sınıf matematik, 7. sınıf Türkçe, 9. sınıf matematik ve 10. sınıf Türk dili ve edebiyatı derslerini sayıyor; ama bazı ilçe sayfalarında gün dağılımı farklı verilmiş. Bu yüzden bu yazıda sınıf-gün eşleştirmesi yapmıyorum. Kesin günü okulunun duyurusundan öğren. 11. sınıf öğrencisi için ülke geneli sınav yok; 11. sınıf yalnızca okul ortak yazılısı kapsamında.
Açık Uçlu Soru Neyi Değiştiriyor?
Test sorusunda şıkları görürsün; cevap karşında durur, sen onu tanırsın. Açık uçlu soruda cevabı sıfırdan kendin kurarsın. Bu iki beceri aynı değil. Şıkkı görünce "evet, bu" diyen ama boş kâğıda aynı bilgiyi yazamayan öğrenci çok. "Biliyorum ama yazamıyorum" cümlesinin arkasında genelde bu fark var.
Sekiz yıllık danışmanlık deneyimimde, açık uçlu sınavda puan kaybının üç tipik sebebini görüyorum:
Burada işe yarayan yöntem zaten bildiğin aktif hatırlama. Nasıl çalıştığını aktif hatırlama nedir yazısında anlattım. OYSS'nin getirdiği tek yenilik, bu yöntemi artık seçenek değil gereklilik haline getirmesi.
"Öğrenme Çıktısı" Nedir, Neden Önemli?
Sınav senaryoları öğrenme çıktıları (kazanımlar) üzerinden kuruluyor. Zümre öğretmenleri bir senaryo seçiyor; senaryodaki iki öğrenme çıktısı için iki açık uçlu soru yazıyor, geri kalan sorular havuzdan geliyor. Bir ilçe milli eğitim sayfasındaki rehbere göre seçilen senaryo ve sınav tarihi en az bir hafta önce okul panosunda ve internet sitesinde ilan ediliyor.
Bu şu demek: yazılıdan bir hafta önce kapsamı biliyorsun. Elinde bir konu listesi var ve soruların bir kısmı o listedeki kazanımlardan çıkacak. Kazanım listesi için en doğru kaynak MEB'in öğretim programı sayfaları (tymm.meb.gov.tr). İkinci el konu listelerinde eski müfredattan kalma maddeler olabiliyor.
Yazılıya 7 Günlük Hazırlık Planı
Okulun yazılı kapsamını ilan ettiği günden sınava kadar şu düzeni öneriyorum:
Üçlü yöntemin (anlat, örnek ver, soru yaz) ayrı bir işi var. Kendi sorunu yazmak, öğretmenin neyi soracağını düşünmeni sağlıyor. Bu da açık uçlu sınavda en az çalışılan beceri.
11. Sınıf Öğrencisi İçin Özel Not: Yazılı mı, YKS mi?
11. sınıfta olan biri için asıl soru şu: "Yazılıya çalışırsam YKS hazırlığım yavaşlar mı?" Cevabım hayır, çünkü ikisi çoğu zaman aynı konuyu çalışıyor. 11. sınıf konularının önemli bir bölümü AYT'ye de girecek. Yazılıya yazarak ve anlatarak çalışırsan aynı konuyu AYT için de sağlam öğrenmiş olursun. Okul notlarının diploma notuna ve oradan YKS puanına katkısını okul dersleri mi, sınav hazırlığı mı yazısında ayrıntılı anlattım.
Yazılı haftasında şu düzeni öneriyorum:
Asgari doz, TYT alışkanlığını kopartmamak için. Bir hafta tamamen bırakırsan geri dönmek zorlaşıyor. 11. sınıf yılının genel planı için 11. sınıfta YKS hazırlığı yazıma bakabilirsin; hangi 11. sınıf konularının AYT'ye taşındığı için de 11. sınıf Maarif Modeli konuları yazısı var.
12. sınıf için durum farklı. 12. sınıfta eski program sürüyor ve yayımlanan OYSS metinlerinde bu sınıf geçmiyor. Okulunun yazılı uygulaması nasıl olacaksa onu öğrenmek en doğrusu; bu konuda tahmin yürütmüyorum.
Sınav Anında Açık Uçlu Soruya Nasıl Cevap Yazılır?
Hazırlık kadar sınav anındaki davranış da puanı belirliyor. Açık uçlu soruda boş bırakmak, yanlış yazmaktan çoğu zaman daha pahalıya geliyor; çünkü puanlama anahtarı kısmi cevabı da ödüllendirebiliyor. Kısmi puan konusunda kesin bir hüküm kurmuyorum, ama her sorunun önceden hazırlanmış bir puanlama anahtarı olduğu belirtiliyor. Bu da şu demek: cevabın doğru unsurları içeriyorsa, bütünü tam olmasa da karşılık bulabilir.
Bu adımların hepsi sınav öncesinde denenebilir. Süreli ve kitapsız yazma antrenmanını hazırlık haftasının üçüncü gününe koymamın sebebi de bu: sınav günü ilk kez yaşayacağın bir şey olmasın.
Bir de sık görülen bir yanılgıyı düzelteyim. Cevabı uzun yazmak daha çok puan getirmiyor. Puanlama anahtarı belirli unsurlar arıyor; o unsurlar kısa ve net bir cevapta da yer alabiliyor. Bilgiyi doldurmak yerine soruda istenenleri sırayla karşılamak daha güvenli.
Veli Olarak Ne Yapmalısın?
Sistemin en değerli yanı, sonucun toplam puandan çok kazanım bazında görünmesi. Bunu doğru kullanmak velinin elinde.
Düşük puan geldiğinde "neden çalışmadın" demek yerine şunu sor: "Hangi kazanımlarda puan kaybetmişsin?" Cevap tek bir konuda toplanıyorsa mesele çalışkanlık değil, o konudaki bir boşluk. Boşluk kapanabilir. Karakter eleştirisi kapanmaz, üstüne öğrenci savunmaya geçer.
Ayrıca sınav haftasında şunlara dikkat et: evde sessiz ve düzenli bir çalışma saati, yeterli uyku, "yarın sınavın var, hazır mısın" tekrarı yerine "bugün hangi kazanımı çalıştın" sorusu. Baskı değil, ritim.
Henüz Belli Olmayanlar
Sistem yeni olduğu için bazı sorular açık. Yayımladığım bilgiler MEB duyurusuna ve ona dayanan haberlere dayanıyor; şu konularda net bir kural bulamadım:
İlk okul ortak yazılıları yapıldıktan sonra uygulama daha net görünecek.
Son Söz
OYSS bir tehdit değil. Doğru kullanılırsa, öğrencinin eksiğini erken gösteren bir ayna. Açık uçlu soru seni ezber yerine anlamaya zorluyor; bu da AYT'de ve 2028'den itibaren beceri temelli sınavda işine yarayacak bir alışkanlık.
Yazılı haftasında planın nasıl kurulacağı, YKS hazırlığıyla yazılıyı nasıl dengeleyeceğin konusunda takıldıysan, ücretsiz ön görüşme için bana WhatsApp'tan yazabilir ya da arayabilirsin. Resmî bilgiler için MEB'in ortak yazılı sınav duyurusunu ve okulunun ilanlarını esas al.