Kısa cevap: İyi bir program derslerden değil, boş zamandan başlar. Önce okulun, yolun, uykunun ve dinlenmenin aldığı saatleri çıkarırsın; geriye ne kalıyorsa onu derslere bölersin. Ters sırada kurulan programlar — "günde 6 saat matematik" diye başlayanlar — ikinci haftada çöpe gider.
Okullar 14 Eylül 2026 Pazartesi açılıyor. Yani programı kurmak için elinde birkaç haftalık zaman var. Bu yazıyı ağustosta okuyorsan doğru zamandasın: ölçümü eylülün ilk haftasında yapıp programı ikinci hafta oturtabilirsin.
Programların çöpe gitmesinin üç sebebi
Sekiz yıllık danışmanlık deneyimimde en çok gördüğüm üç kalıp şu:
Birincisi, program hayal üzerine kurulmuş. Öğrenci pazar akşamı motive bir haldeyken oturuyor, günde 7 saat çalışacağı bir tablo yapıyor. Salı akşamı iki saat çalışıp uyuyakalıyor. Perşembe "zaten bozdum" diyor. Cuma program yok.
İkincisi, program esnek değil. Tek bir aksama — hastalık, misafir, okul gezisi — bütün haftayı kilitliyor. İyi program aksamayı hesaba katar; içinde boşluk bırakır.
Üçüncüsü, program ölçülmüyor. Uygulanıp uygulanmadığına kimse bakmıyor. Bir hafta sonra kimse "hangi bloğu tutturduk, hangisini tutturamadık" diye sormuyorsa, o program bir kâğıt parçasıdır.
Bu üçünün ortak kökü aynı: program gerçek verilere değil, iyi niyete dayanıyor.
Adım 1 — Önce ölç, sonra yaz
Programa oturmadan önce bir hafta boyunca gerçek zamanını kaydet. Telefonunun not uygulaması yeter. Her akşam yatmadan üç satır yaz:
- Bugün kaçta kalktım, kaçta yattım
- Okul ve yol toplam kaç saatimi aldı
- Gerçekten kaç dakika ders çalıştım
Bir hafta sonunda elinde tahminden değil ölçümden gelen bir tablo olur. Çoğu öğrenci burada iki şeyi fark eder: yol süresi sandığından uzundur ve "çalıştım" dediği sürenin bir kısmı telefona bakmakla geçmiştir.
Ölçüm yapmadan kurulan program, tartıya çıkmadan yazılan diyet listesine benzer. Hedef doğru olabilir ama başlangıç noktası yanlıştır.
Adım 2 — Sabit blokları yerleştir
Elinde ölçüm varsa artık haftalık tabloyu kurabilirsin. Boş bir haftalık çizelge çiz (7 sütun, saat satırları) ve önce değiştiremeyeceğin şeyleri doldur:
- 1Okul saatleri
- 2Yol süresi (gidiş ve dönüş ayrı ayrı)
- 3Uyku — bunu pazarlık konusu yapma
- 4Yemek ve ev işleri
- 5Varsa etüt, kurs, spor, kurs dışı sabit program
Bunlar bittiğinde geriye kalan boşluklar senin gerçek çalışma kapasiten. O boşluklar günde üç saatse, programın günde üç saatliktir. Beş saatlik program yazıp üç saatlik hayat yaşamak, her akşam kendini başarısız hissetmenin en kestirme yoludur.
Uykuyu kısarak yer açma denemesi genelde geri teper; sebeplerini uyku düzeni yazısında ayrıntılı anlattım.
Adım 3 — Kalan saatleri derslere böl
Şimdi asıl dağıtım. Üç kural:
Zor dersi zihnin açık olduğu saate koy. Çoğu öğrenci için bu sabah veya okuldan sonraki ilk iki saattir. Kendi grafiğini bilmiyorsan verimli çalışma saati yazısına bak — herkesin tepe saati aynı değil.
Bloğu 90 dakikayı geçirme. Uzun blok kâğıtta güzel görünür, uygulamada dağılır. 25–30 dakikalık odak dilimleri ve kısa molalarla ilerlemek daha sürdürülebilir; yöntemi pomodoro ⏱-teknigi-nedir" style="color:var(--lacivert);font-weight:600;text-decoration:underline;text-underline-offset:3px;">pomodoro yazısında adım adım yazdım.
Her derse eşit süre verme. Ders dağılımı hedefe göre değişir. Sayısal hedefleyen bir öğrenciyle sözel hedefleyen bir öğrencinin programı aynı olamaz. Sınıf düzeyine göre yıllık çerçeveyi 12. sınıf yol haritasında ve 8. sınıflar için LGS yılı yol haritasında bulabilirsin.
Doldurulabilir şablon
Aşağıdaki tablo bir örnek — birebir kopyalanacak bir reçete değil. Kendi ölçümüne göre saatleri değiştir.
Dikkat edilecek üç nokta: cuma akşamı bilerek boş, cumartesi sabahı denemeye ayrılmış, pazar akşamında değerlendirme var. Program haftada bir gün nefes almıyorsa, o programı hiç kimse iki aydan uzun süre taşıyamaz.
Adım 4 — Pazar akşamı yirmi dakika
Bu adım atlanınca program yaşamıyor. Her pazar akşamı yirmi dakika ayır ve üç soruya cevap ver:
- Hangi blokları tutturdum, hangilerini tutturamadım?
- Tutturamadıklarımın ortak sebebi ne? (Yorgunluk mu, blok fazla uzun muydu, saat mi yanlıştı?)
- Gelecek hafta neyi değiştiriyorum?
Değişiklik küçük olsun. Bir haftada bir şey değiştir. Programı komple yeniden yazmak, aslında programı yeniden ertelemektir.
Denemeleri de bu akşama bağla. Sonuç kâğıdına bakıp geçmek yerine deneme analizini yaparsan, gelecek haftanın ders dağılımı kendiliğinden belli olur.
Adana'da programı gerçekçi tutmak
Eylülde Adana'da sıcak sürer. Öğle sonrası saatlerde ders çalışmak Kasım'daki aynı saatle aynı şey değildir; verim düşer, öğrenci de bunu kendi tembelliği sanıp moralini bozar. Eylül–ekim programında zor dersleri sabaha ve akşam serinliğine almak, sıcak saatleri tekrar ve soru çözümü gibi daha az yük isteyen işlere bırakmak daha akıllıca. Kasımda hava dönünce blokları tekrar öne çekersin.
Yol süresi de şehre göre değişiyor. Seyhan, Çukurova, Yüreğir ve Sarıçam gibi merkez ilçelerde okula gidiş dönüş çoğu öğrenci için kısa; Ceyhan, Kozan, İmamoğlu ya da Karaisalı'dan gelip giden bir öğrencininse günlük saatlerinin ciddi bir kısmı yolda geçiyor. İkisinin programı aynı olamaz. Uzak ilçeden gelen öğrencide çözüm genelde şu: yolda yapılabilecek işleri (kelime tekrarı, sesli anlatım dinleme) ayrı bir blok saymak ve akşam bloğunu kısa tutmak.
Çukurova Üniversitesi'ni hedefleyen bir öğrenciyle başka bir şehri hedefleyen öğrencinin program mantığı ise aynıdır — hedef değişince ders dağılımı değişir, yöntem değişmez.
Sınıf düzeyine göre ne değişir
Yöntem her sınıfta aynı: ölç, sabitleri yerleştir, kalanı dağıt, haftalık gözden geçir. Değişen şey ağırlıklar ve hafta sonunun işlevi.
Dokuzuncu ve onuncu sınıfta programın amacı yüksek tempo değil, taşınabilir bir düzen kurmak. O yıllarda günde iki saatlik düzenli bir program, on ikide günde altı saat çalışmayı mümkün kılan altyapıyı hazırlıyor. Tersi de doğru: dokuzuncu sınıfta hiç düzen kurmamış bir öğrenci, son sınıfta hem konuyu hem alışkanlığı aynı anda yetiştirmeye çalışıyor ve genelde ikisi de eksik kalıyor.
Ara sınıflarda bir başka ayrım daha var. Okul dersi ile sınav hazırlığı çatıştığında hangisinin öne geçeceği sınıfa göre değişir. Onuncu sınıfta okul dersi öndedir; on ikinci sınıfta okul dersi, sınav hazırlığını destekleyecek biçimde konumlanır. Bu sıralamayı baştan netleştirmek, dönem ortasında yaşanan "bugün hangisine çalışayım" ikilemini büyük ölçüde ortadan kaldırıyor.
Sık yapılan beş hata
Velilere ayrı bir not: programın uygulanıp uygulanmadığını sormak takip, her akşam saat başı kontrol etmek baskıdır. İkisinin arası ince ama fark ediliyor. Haftada bir kez, pazar akşamı, birlikte bakmak çoğu evde yeterli oluyor. Okulun ilk iki haftasında düzenin nasıl kurulacağını okula dönüş yazısında ayrıca anlattım.
Program bir araç, amaç değil. İyi program seni kontrol eden bir tablo değil, kafanı boşaltan bir yapıdır: ne zaman ne yapacağına her gün yeniden karar vermek zorunda kalmazsın, o kararı bir kez verirsin.
İlk kurulumda tıkanırsan ya da yazdığın program bir türlü tutmuyorsa, ücretsiz ön görüşme için WhatsApp'tan yazabilirsin. Birlikte bakalım — genelde sorun disiplinde değil, programın kurulduğu varsayımlarda oluyor.